Уладзімір Маякоўскі
Уладзімір Маякоўскі

Уладзімір Маякоўскі — не толькі выбітны паэт, але і чалавек, які пакінуў па сабе не толькі стос кніжак, а яшчэ і пэўную гісторыю хваробы ці, дакладней, хваробаў. 

 

Чым жа займаў творца час і досвед тагачасных эскулапаў? Шчыра кажучы, працаваць было з чым. Паводле ўспамінаў сучаснікаў (а асабліва сучасніц!) можна зрабіць пэўныя высновы.

 

Многае са згаданага ў гэтым артыкуле змешчана ў кнізе «Имя этой теме: любовь! Современницы о Маяковском», якую вельмі раю для чытання ўсім аматарам літаратуры і медыцыны, бо кніга ўтрымлівае шмат цікавых фактаў.

 

Мізафобія

 

Сучаснікі адзначалі, што Маякоўскі, адчыняючы дзверы, заўжды выкарыстоўваў насоўку або сурвэтку. Вось як прыгадвае Эльза Трыале: «Володя мыл руки, как врач перед операцией, поливал себя одеколоном, и не дай бог было при нем обрезаться! А как-то он меня заставил мазать руки йодом, оттого что на них слиняла красная веревочка от пакета».

 

Магчыма, у паэта была мізафобія — навязлівы страх забруджвання. Прычыны можна знайсці ў дзяцінстве Маякоўскага. Будучага паэта вельмі ўразіла заўчасная смерць бацькі ад заражэння крыві. Той укалоў палец, калі сшываў паперы.

 

Дрэнныя зубы

 

Апісваючы свае стасункі з Маякоўскім у кнізе «Моя футуристическая юность», Соф’я Шамардзіна адзначала дрэнны стан зубоў Маякоўскага. Дарэчы, пра гэта і сам паэт гаварыў. Вось, напрыклад, урывак з паэмы «Флейта-позвоночник»:

 

Вынесешь на мост шаг рассеянный — думать, хорошо внизу бы.

 

Это я под мостом разлился Сеной, зову, скалю гнилые зубы.

 

Цікава, што Соф’ю чорныя зубы Маякоўскага не турбавалі: «Мне не мешали в его облике гнилые зубы. Наоборот — казалось, что это особенно подчеркивает его внутренний образ, его «свою» красоту».

 

«Однажды сказал, что вот зубы гнилые, надо вставить, я запротестовала — не надо! И когда позднее, уже в 1915 или 1916 году, я встретила его с ровными белыми зубами — мне стало жалко».

 

Тут між радкоў гучыць ці не абвінавачванне ў бок Лілі Брык, пад уплывам якой, на думку Шамардзіной, Маякоўскі ўсё ж такі дайшоў да стаматолага. Шчыра кажучы, не самы дрэнны ўплыў. Дарэчы, па адной з версій, знаёмства Маякоўскага з яшчэ адной каханай жанчынай, Таццянай Якаўлевай, адбылося менавіта ў стаматолага…

 

Сіфіліс

 

З гэтым дыягназам выйшла трагічная, амаль дэтэктыўная гісторыя. Некаторыя нават звязалі самагубства паэта з наступствамі хваробы.

 

А пачалося ўсё ў далёкім 1913 годзе, калі паэт заляцаўся да нашай суайчынніцы Соф’і Шамардзіной. Соф’я паехала з Беларусі пад патранаж, скажам так, Карнея Чукоўскага, які адчуваў пэўную адказнасць за яе. І калі адносіны Маякоўскага і Соф’і зайшлі так далёка, што яна зацяжарыла, менавіта Чукоўскі зрабіў усё, каб закаханыя не былі разам.

 

Цікава, што ў распаўсюдзе гэтых чутак потым паўдзельнічаў нават Максім Горкі. Калі Ліля Брык прыехала да савецкага класіка, ён пацвердзіў свае словы, але так і не назваў крыніцу. Ліля Брык ва ўспамінах называла Горкага вельмі небяспечным чалавекам…

 

Дарэчы, калі Маякоўскага анатаміравалі, дыягназ не пацвердзіўся.

 

Нікацінавая залежнасць

 

Маякоўскі з цыгарэтай — на многіх фотаздымках. Але ў 1929 годзе ён прыняў рашэнне пазбавіцца шкоднай звычкі і нават выклаў яго ў вершы «Шчаслівец», які варта, відаць, працытаваць цалкам, як выдатны ўзор антынікацінавай прапаганды.

 

Слухайце, у мяне велізарная радасць.

Усміхніце спачувальныя твары.

Трэба сказаць вам усё неадкладна

вершам ці іншай якой тарабарай.

Сёння дыхаю, быццам слон,

лячу лягчэйшы за матылька.

І ноч мільганула, як дзіўны сон, — 

ніводнага кашлю і пляўка.

Асалоды дозы выраслі ўва мне.

Хай хоць лазняй нясе па асенніх днях,

а мне ружы, прабачце, квітнеюць,

і я адчуваю, уявіце, пах.

І так прыгожа ў слоўных штольнях

ад сэнсаў ажно слупянее рэдактар.

Стаў цягавіты і працаздольны,

як конь ці нават — як трактар.

Бюджэт і страўнік абсалютна ў згодзе, цалкам прыведзеныя ў раўнавагу.

Стоадсоткавасць эканоміі

на асноўным расходзе —

і здароўем прыцягваю ўвагу.

Быццам выпала сёння прымаць

кавалкі паветранага торта —

такі усталяваўся феерычны смак

у духмянай кватэры рота.

Галава заўсёды чыстая звонку,

а цяпер — чыстая і знутры.

За дзень прыдумляю не менш

за старонку, а бывае і дзве, і тры…

Жанчыны навокал,

сукенак шык, спрабуюць

аб нечым спытаць мяне…

Я стаў безумоўна весялун-жартаўнік — ну проста душа кампаніі!

Расквітнеў і ў твары паправіўся,

забыўся на грыпы ўсе і ложак.

Сябры, ці сказаць вам,

што здарылася?

Адкрыць?

Ці… не трэба можа?

Усім жа стомленым ад чакання,

гатовым ужо дакараць і крыць,

гавару: сёння з самага рання

я кінуў курыць.

 

(Пераклад Яўгена Скібскага.)

 

Дзеля справядлівасці адзначым, што перамагчы гэту жарсць паэт так і не здолеў, як і іншую праблему, назва якой…

 

Залежнасць ад гульняў

 

У Маякоўскага была ўласная маленькая рулетка, прывезеная з Парыжу. З успамінаў С. Шамардзіной: «Если не в карты — то все равно во что, но только обязательно на интерес. В бирюльки и то играл азартно, весь уходя в игру».

 

Далёка не кожны пагаджаўся спаборнічаць з паэтам па прычыне яго агрэсіўнай манеры гульні. А калі ўжо гулялі на грошы, то ён не прызнаваў пройгрыша, успрымаў яго як асабістую трагедыю і спрабаваў адыграцца. Бывалі выпадкі, калі справа даходзіла да бойкі.

 

Гэтая праблема таксама мае карані ў дзяцінстве — яшчэ ў 1904 годзе сястра Маякоўскага Вольга пісала іншай сястры, Людміле, што Валодзя захапіўся гульнёй у шашкі. Гулялі на маркі, і той выйграў цэлы альбом.

 

Гульнявая залежнасць паэта была настолькі відавочная, што нават спробы самагубства некаторыя даследчыкі лічаць праявай гэтай хваробы, маўляў, паэт гуляў з лёсам. Сустракаліся звесткі пра тое, што Маякоўскі раз-пораз гуляў і ў рускую рулетку…

 

Схільнасць да самагубства

 

З успамінаў Лілі Брык: «Мысль о самоубийстве была хронической болезнью Маяковского, и, как каждая хроническая болезнь, она обострялась при неблагоприятных условиях».

 

Дарэчы, і самой Лілі Маякоўскі напрарочыў лёс самагубцы. Так і сталася: калі Ліля зламала шыйку сцягна і зразумела, што ўжо не ўстане, яна прыняла смяротную дозу снатворнага.

 

Неаднойчы думкі Маякоўскага аб самагубстве прарываюцца ў тэксты. Часам, напрыклад, у вершы «Лиличка», паэт даводзіць, што гэтыя думкі слабейшыя за позірк каханай, а ў іншых бачыць у «кропцы кулі» адзінае выйсце.

 

Што тут сказаць, жыццё (і стан здароўя) аказвала вялікі ўплыў на вершы Маякоўскага…

 


Недостаточно прав для комментирования

При копировании или цитировании текстов активная гиперссылка обязательна. Все материалызащищены законом Республики Беларусь «Об авторском праве и смежных правах».